Se ninguén me pregunta, sei que é o tempo; pero se se me pide que o explique, non podo facelo.” (Agustín de Hipona)

O tempo ten sido pilar fundamental das relixións e da filosofía. Así, Platón considera o tempo cíclico e Aristóteles como unido ao movemento. Na ciencia, Newton, Galileo ou Einstein explican o tempo con fórmulas e teorías. Na literatura e o cine o tempo foi detido en “Atrapado no tempo” ou acelerado en “A máquina do tempo” de H.G. Wells. Xógase con flashback ou “salto atrás”, retroceso no tempo, ou con flash-forward ou “salto adiante”. Unha película clásica é “Ciudadano Kane” de Orson Welles na que se invirte e manexa o tempo por medio de saltos constantes.

Cada individuo ten unha sensación do transcorrer do tempo dependendo da situación e idade. A medida que se envellece, os cambios no sistema nervioso modifican o sentido do tempo que parece pasar máis rápido cos anos. Recentes estudios neurolóxicos levaron ós investigadores a afirmar que o cerebro contén un reloxo especial que rexistra os intervalos de tempo de segundos a minutos. Warren Meck e Mathew Matell, neurólogos da Universidad de Duke, propuxeron que un grupo de neuronas no cerebro medio recollen as sinais referentes ó tempo, determinan o comenzo e fin de diversos intervalos de tempo que ó cerebro interésalle medir. A dopamina regula este reloxo. Se se engade dopamina, o reloxo vai máis deprisa; se se elimina, o reloxo retárdase. Así explicaríase por qué nun accidente de tráfico tres segundos poden parecernos tres minutos, por qué os anciáns dunha residencia confúndense as veces co tempo, e tamén que algunhas drogas como a cocaína ou as anfetaminas producen unha sensación de “velocidade” e outras como a marihuana, retardan subxectivamente o tempo.

Nos años 30 o psicólogo estadounidense Hudson Hoagland, descubriu, a partir dunha febre intensa padecida pola sua muller, que podía producir un retraso do 20% no sentido do tempo dun individuo aumentando a temperatura, xa que a medida que aumentaba, o seu cómputo era aínda máis rápido.

A clave para o funcionamiento ou os erros deste reloxo é a dopamina. Cando o cerebro advirte algo novo ou apetecible, a dopamina producida na sustancia negra libérase sobre as neuronas espinosas, que reciben un impulso e empezan a integrar as sinais temporais. Deste xeito,o cerebro aprende a adiantarse segundos ou minutos aos acontecemientos. Diversos estudios demostran que os niveis de dopamina empezan a reducirse gradualmente cando a xente chega á veintena e descenden ao longo da vellez. Cando devanditos niveis decrecen de modo natural coa idade, o sistema nervioso e o seu reloxo fanse máis lentos. Así, según o psicólogo Peter A. Mangan, os anciáns das residencias, cando se lles aparta das rutinas e reloxos da súa casa confunden o tempo. Na mocidade, cos niveis de dopamina altos, o sistema nervioso é extremadamente activo e o reloxo funciona con maior rapidez. Por tanto, canto máis vello faise un, máis se ten a impresión de que o tempo voa.

A linguaxe informa do tempo no que a persona vive psicolóxicamente un determinado suceso. En castelán o pretérito indefinido emprégase cando a persona que fala dá informacións sobre o pasado e presenta os feitos sen relacionalos co momento en que está falando. O pretérito perfecto expresa accións rematadas no pasado cun punto de vista temporal que se prolonga ata o presente. Xa que logo, o emprego dun ou outro referidos a feitos emocionais importantes, como a expresión “mi padre ha muerto” ou “mi padre murió” por exemplo, danos ideas do próximo ou afastado no tempo que o acontecemento é sentido emocionalmente polo individuo.

Pero non só a sensación do paso do tempo inflúe no vivir cotiá. As nosas emocións están relacionadas cos distintos tempos. Así as emocións que experimentamos no hoxe non están cinguidas exclusivamente ao tempo en que se experimentan. A culpa ten o seu referente no pasado, a preocupación no futuro, a ansiedade e a angustia teñen o seu eixo no presente. O marco perceptivo do tempo varía en función do benestar ou ledicia que sintamos. Nunha situación aburrida, de enfermidade ou poco motivadora o tempo parece dilatarse. Se estamos a gusto, ledos ou motivados o tempo subxectivo acúrtase.

Podemos vivir o día a día con lembranzas do pasado e proxectos de futuro. O problema xorde se traballamos e actuamos no hoxe pero os nosos pensamentos están na nostalxia do pasado, os nosos sentimentos están nas emocións de onte ou fuximos hacia o futuro para sentirnos mellor. Cara ao pasado ou cara ao futuro pero sen vivir e pensar o presente. Escápansenos oportunidades para sentir, relacionarnos e aprender máis. A fuxida cara ao pasado ou cara ao futuro como resposta do medo ao presente paralízanos no agora. Só recoñecendo a nosa capacidade para afrontar os retos do hoxe, o tempo será unha oportunidade real para medrar e aprender.

“A vida non é mañá; o amor non é mañá; o trascendental endexamáis é mañá. Sempre é agora, sempre é aquí. Cada minuto, irrepetible, esixe a súa plenitude e a súa canción.”(Antonio Gala)

Concepción Rozas -Psicóloga clínica, Psicoterapeuta-